نقش اجتماعی, نقش تربیتی و ارشادی

عزت طلبی در سیره امام حسین

عزت طلبی در سیره امام حسین
زندگی توأم با عزت، آرزوی هر انسان آزاده‌ای است. اسلام به مسلمانان در سطوح مختلف توصیه کرده است تا ذلت را نپذیرند و زندگی آبرومندانه و با عزت داشته باشند. مسلمان واقعی هیچ گاه برای امور مادی و دنیوی در برابر دیگران سر خم نمی‌کند. در سطح اجتماعی نیز اسلام، خواهان جامعه‌ای مقتدر و با عزت است و به هیچ وجه نمی‌پسندد که جوامع اسلامی تن به ذلت و خواری بدهند. شیعیان، عزت‌طلبی را از زندگی پیشوایان خود آموخته‌اند و آن بزرگواران عملاً در تمام مراحل زندگی خود، درس عزت طلبی را آموزش داده‌اند، درسی برای همه آزادی خواهان و عزت طلبان.

مفهوم شناسی عزت
واژه عزت از ریشه (عزّ) گرفته شده است. راغب اصفهانی، عزت را چنین معنا می‌کند عزت به حالتی گفته می‌شود که انسان مغلوب واقع نشود. عرب وقتی می‌گوید عزّ اللحم، یعنی گوشت کم یاب شده، به گونه‌ای که دسترسی به آن دشوار است.
/پاورقی ۱- مفردات راغب اصفهانی، ذیل کلمۀ (عز) ./

ذلت
ذلت، در برابر کلمه عزت به کار می‌رود و به این معناست که شخص از خود ضعف و سستی نشان دهد.
/پاورقی ۲- التحقیق فی کلمات القرآن، حسن مصطفوی، ذیل کلمه (ذل) ./

سیره
سیره و هر کلمه‌ای که بر این وزن بیاید، در زبان عربی بر نوع دلالت می‌کند. سیره بر نوع خاصی از (سیر) دلالت می‌کند و در کتب لغت نیز همین معنا آمده است. پس سیره همان سبک خاص است که فرد آن را کسب کرده است.
سؤال اساسی این است که عزت طلبی در سیره امام حسین علیه السلام چگونه است؟ و چگونه می‌توان از آن درس گرفت؟
در این نوشتار، تلاش می‌شود به این سؤال، پاسخ داده بشود.

امتناع از بیعت
پیشوایان دین هیچ گاه در ادای تکلیف خود ـ که همان جهاد در راه خدا و دین بود ـ از عظمت دشمن نترسیدند و از تنهایی خود در برابر او وحشت نکردند. همین نترسیدن از عظمت پوشالی دشمن است که به انسان، رهبر و ملت اقتدار می‌بخشد، همان طور که امام حسین علیه السلام فرموده است
(لا والله لا أعطیک بیدی إعطاء الذلیل، و لا أفرّ فرار العبیدَ. … یا عبادالله) إنی عُذتُ بربّی و ربکم أن ترجُموُن
/پاورقی ۳- دخان۲۰٫/
أعوذ بربّی و ربّکم من کل متکبر لا یؤمن بیوم الحساب
/پاورقی ۴-غافر۲۷٫/
/پاورقی ۵- الکامل فی التاریخ، ابن اثیر، ج۳، ص۲۸۸٫/
نه به خدا سوگند! هرگز دست ذلت در دست آنان نمی‌گذارم و مانند بندگان فراری نمی‌گریزم. (آن حضرت سپس با صدای بلند فرمود) ای بندگان خدا! همانا من به پروردگار خود و پروردگار شما پناه می‌برم از اینکه آزار به من برسانید، و به پروردگار خود و پروردگار شما پناه می‌برم از هر سرکشی که به روز جزا ایمان ندارد.
از بیان امام علیه السلام به خوبی استفاده می‌شود که عزت مسلمانان در پذیرش نظام مطلوب و مشروعی است که پیامبر اکرم آن را طراحی کرده، یعنی نظام امامت. بنابراین حکومت و سلطه کسانی چون یزید بر خلاف نظام مطلوب الهی و به معنای ذلت مؤمنان است. امام حسین علیه السلام که خود نماینده نظام امامت است، به طور ذاتی خواهان عزت اسلام است. بنابراین نمی‌تواند با هیچ عمل ذلیلانه‌ای کنار بیاید. امام حسین علیه السلام سلطه و حکومت یزید را ذلت می‌داند و در برابرش موضع ذلت ناپذیری اتخاذ می‌کند. مبنای اعتقادی امام، این است که باید خداوند و خواست‌های او مقدم باشد. او در عصری می‌زیست که ذلت‌طلبان، بر جامعه تسلط داشتند و در صدد تثبیت قدرتشان بودند و برای تحکیم پایه‌های قدرت خود، از هیچ ظلم و جنایتی فروگذار نمی‌کردند.
حفظ قدرت و حکومت، هدف اصلی آنان بود و از این رو، می‌کوشند تا امام علیه السلام را که مانع جدی و اصلی به شمار می‌رفت، از سر راه بردارند و شرایط را کاملاً برای تاخت و تاز خویش آماده کنند. بر این اساس، امام حسین علیه السلام می‌فرماید:
ألا و إنّ الدّعی و ابن الدّعی قد رکزنا بین اثنتین، بین السلّۀ و الذلّۀ. هیهات منّا الذلّه،
/پاورقی ۶- تحف العقول، ابن شعبه حرانی، ص۲۴۱، مقتل خوارزمی، ج۲، ص۷، بحار الانوار، ج۴۵، ص۹، با اختلاف در عبارت، الاحتجاج، طبرسی، ج۲، ص۲۴، با اختلاف عبارت، تاریخ ابن عساکر، ص۲۱۷٫/
یزید مرا بین دو راهی قرار داده است کشته شدن، و ذلت. هیهات که ما ذلت را بپذیریم.
بدیهی است که هدف امام حسین علیه السلام تجلی بخشیدن قدرت و اراده خداوند در جامعه است و او هرگز کاری را که منجر به تضعیف دین الهی گردد، انجام نمی‌دهد. تنها راهی که برای حضرت باقی مانده، این است که مرگ را بپذیرد و تن به ذلت ندهد. به همین دلیل است که امام با صراحت تمام می‌فرماید (ذلت از ما دور است) . آنچه امام در دوران حکومت فاسد یزید بیان کرده، به منظور شناساندن چهره واقعی یزید است. او می‌خواست بدین گونه، بیان کند که حکومت بنی‌امیه، ظالمانه است و هیچ مشروعیت الهی ندارد.
عزت آری، اما ذلت هرگز!
چون خبر مخالفت امام در بیعت با یزید انتشار یافت، برخی تلاش کردند تا او را از رویارویی با حاکم اموی منصرف کنند، اما امام به همه آنها جواب منفی داد و از بیعت با یزید شدیداً امتناع ورزید. محمد حنفیه در مدینه نزد امام حسین علیه السلام آمد و از حضرت خواست تا در برابر دشمنان جنایتکار که به کمتر از ریختن خون مخالفان خود راضی نمی‌شوند، مقاومت نکند و با خلیفه بیعت کند. امام در جواب فرمود:
(من می‌دانم که کشته می‌شوم، اما تن به ذلت هرگز نمی‌دهم. به خدا! اگر در دنیا هیچ پناهگاهی هم نداشته باشم، هرگز با یزید بیعت نمی‌کنم)
/پاورقی ۷- فتوح، ابن اعثم کوفی، ج۵، ص۳۰و۲۲، ذریعه النجاه، گرمرودی، ص۱۸، نفس المهموم، ص۳۳، جلاء العیون، شبّر، ص۱۱۳، لواعج الاشجان، عبدالکریم محسن حسینی، ص۳۰٫/

اوج عزت طلبی
زمانی که امام حسین علیه السلام در بیابان سوزان کربلا در محاصره نیرو‌های ابن زیاد قرار گرفت، از او خواسته شد تا بدون هیچ گونه قید و شرطی تسلیم شود. آن حضرت وقتی چنین وضعی را مشاهده کرد، در روز عاشورا در سخنرانی‌اش فرمود (این ناکس پسر ناکس، مرا به پذیرفتن یکی از دو چیز مجبور کرده است یا جنگ کنم یا ذلت را بپذیرم و تسلیم او شوم. هیهات که ذلت را بپذیرم) .
امام در آن شرایط که مشکلات گوناگون متوجه آن حضرت بود، با تمام توان این جمله را بیان فرمود و در عمل هم ثابت کرد که مرگ با عزت، بهتر از زندگی ذلت بار است
/پاورقی ۸- لهوف، ابن طاووس، ص۱۵۶، جلاء العیون، ص۱۱۳، بحارالانوار، ج۷۷، ص۱۶۴، معالی السبطین، محمد مهدی حائری، ج۱، ص۳۲۹٫/

گام به گام با عزت طلبی امام علیه السلام
امام حسین علیه السلام وقتی به سرزمین (رباط زباله) رسید، از شهادت مسلم با خبر شد. عده‌ای از همراهان او که به طمع دستیابی به مال و ثروت دنیا و مقام آمده بودند، از امام جدا شدند.
/پاورقی ۹- لهوف، ص۱۵۶، معالی السبطین، محمد مهدی حائری، ج۱، ص۱۵۹٫/
اینجا اولین مکانی بود که در کاروان امام حسین علیه السلام صف عزت‌ طلبان و ذلت خواهان از هم جدا شد. بندگان دنیا، امام را رها کردند، اما بندگان خدا که عزت را مختص ذات او، پیامبران و مؤمنان
/پاورقی ۱۰- منافقون۸٫/
می‌دانستند، در کنار امام باقی ماندند.
امام حسین علیه السلام برای ایفای وظیفه الهی و اسلامی خود و برای اصلاح جامعه، به راه خود ادامه داد تا فرزدق را ملاقات کرد. این شاعر معروف، بر امام سلام کرد و گفت (ای فرزند رسول خدا! چگونه به اهل کوفه اعتماد می‌کنی، در حالی که آنان پسر عمویت مسلم بن عقیل و پیروان او را کشتند؟) امام به گریه افتاد، آنگاه فرمود:
(رحم الله مسلماً فَلَقَد سافر إلی روح الله و ریحانه و جنّته و رضوانه أما إنه قد قضی ما علیه و بقی ما علینا، خداوند رحمت کند مسلم را که به سوی روح و ریحان و بهشت و رضوان الهی سفر کرد. او تکلیف خود را انجام داد، اما وظیفه ما هنوز باقی است که باید آن را انجام بدهیم) .
سپس این شعر را خواند:
و ان تکن الابدان للموت انشئت = فقتل أمرء بالسیف فی الله افضل
(اگر بدن‌های ما برای مرگ آفریده شده است، پس چه بهتر که در راه خدا با شمشیر کشته شویم)
/پاورقی ۱۱- فتوح، ج۵، ص۱۲۵، معالی السبطین، ج۱، ص۲۹۵، ینابیع الموده، ج۳، ص۸۱، لواعج الاشجان، ص۸۹٫/
امام حسین علیه السلام حاضر است در راه خدا و برای اصلاح جامعه اسلامی، از جانش بگذرد تا عزت مسلمانان را که حق مسلم جامعه اسلامی است، به آنها برگرداند و چهره منفور یزید را به مردم و آیندگان نشان دهد.
امام هنوز به کربلا نرسیده بود که به اصحاب خود، بعد از ستایش خدا فرمود:
(این دنیا دگرگون شده، به حق عمل نمی‌شود و از باطل جلوگیری به عمل نمی‌آید. در چنین شرایطی بدون تردید برای مؤمن سزاوار است که به مرگ خود و لقای پروردگارش رغبت کند. بدون شک من مرگ را جز سعادت، و زندگی با ستمکاران را جز هلاکت و ذلت، چیز دیگری نمی‌دانم)
/پاورقی ۱۲- تحف العقول، ص۱۷۶، لهوف، ص۱۳۸، مناقب، ابن شهر آشوب، ص۷۶، مقتل، ابومخنف، ص۸۶٫/
حضرت این سخنان را در شرایطی ایراد کرد که دشمن، ملازم و مراقب او بود. آن حضرت در این خطبه ابتدا برخی از شرایط حاکم بر جامعه اسلامی را بیان می‌دارد و می‌فرماید که خوبی‌های دنیا از میان جامعه اسلامی رخت بربسته و جز اندکی باقی نمانده است. حق در میان جوامع اسلامی غریب گشته و به آن عمل نمی‌شود. باطل جولان می‌دهد و کسی مانع آن نیست. بنابراین زندگی در چنین جامعه‌ای، جز ذلت و خواری چیز دیگری نخواهد بود.
امام در پایان، تکلیف و وظیفه دین‌داران حقیقی را چنین بیان می‌کند که مؤمنان باید جلو باطل را بگیرند و تا جان دارند، از ارزش‌های اسلامی پاسداری کنند و اگر در این راه هم کشته شوند، بدانند که مرگ، مایه سعادت و عزت مؤمن است.

عزت حسینی در گفتگو با حرّ
حضرت وقتی به قادسیه رسید، حر بن یزید ریاحی نیز با هزار نفر در برابرش صف آرایی کرد. امام نماز ظهر را با جماعت خواند و حر با سپاهش به وی اقتدا کردند. امام علیه السلام در اینجا به ایراد خطبه پرداخت و فرمود:
(ای مردم! اگر از خدا می‌ترسید و حق را برای صاحب حق می‌دانید، کاری کنید که خشنودی خدا را به دست آورید و ما آل محمد صلی الله علیه و آله شایسته‌تریم که امر حکومت را بر عهده بگیریم. شما، مرا دعوت کردید تا به کوفه بیایم) .
حر گفت ما از این دعوت خبر نداریم و من مأمورم تا هر جا شما را دیدم، از شما جدا نشوم و شما را به کوفه نزد ابن زیاد ببرم.
حضرت وقتی این سخن را شنید، فرمود:
(الموت ادنی الیک من ذلک، مرگ به تو نزدیک‌تر است از اینکه بتوانی به مقصودت برسی)
/پاورقی ۱۳- ارشاد، مفید، ص۴۲۸، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۲۸۰، ذریعه النجاه، ص۶۰، روضه الواعظین، نیشابوری، ص۱۴۷، مع الحسین فی النهضه، اسد حیدر، ص۱۶۵٫/
حضرت به اصحاب خود دستور داد تا آماده حرکت شوند و راه برگشت را انتخاب کنند، اما حر مانع شد. لذا حضرت فرمود (ثَکَلَتکَ اُمّک مَا تُرِید؟ مادرت به عزایت بنشیند! از ما چه می‌خواهی؟) .
بعد از بحث‌های زیاد، هر دو به توافق رسیدند که نه به سمت مدینه بروند و نه به سمت کوفه، بلکه راه سومی را برگزینند. در مسیر راه، حر به امام گفت ای حسین! از این تصمیم برگرد و آهنگ پیکار مکن، و الا کشته می‌شوی. امام فرمود
(اَفَبِا المَوت تُخَوِّفُنی؟ آیا مرا از مردن می‌ترسانی؟ و سَأَقوُل کَما قال الاَوس لاِبنِ عَمّه و یُرید نُصرَهَ رسول الله. پسر عموی اوس، او را از رفتن و یاری پیامبر خدا می‌ترسانید و می‌گفت اگر بروی، کشته خواهی شد. اما اوس در جواب گفت:
سامضی و ما بالموت عار علی الفتی = اذا ما نوی حقاً و جاهد مسلما
و آسی الرجال الصالحین بنفسه = و فارق مثبوراً و خالف مجرما
فان عشتُ لم اندم و ان متُّ لم الم = کفی بک ذُلاً ان تعیش و ترغما
/پاورقی ۱۴- مقتل، ابومخنف، ص۸۷، فتوح، ج۵، ص۱۴۰، مناقب، ج۴، ص۷۶، جلاء العیون، ص۱۵۶، ذریعه النجاه، ص۶۱۰، بحارالانوار، ج۸۷، ص۲۳و۴۵، نفس المهموم، ص۱۱۶، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۲۸۱٫/
من اگر بمیرم، کسی مرا سرزنش نخواهد کرد، چون راهی را که انتخاب کرده‌ام، حق است و اگر زنده بمانم، پشیمان نخواهم شد و کسی به من خرده نمی‌گیرد. اما این شما هستید که با ذلت و خواری زندگی می‌کنید و چاره دیگری هم ندارید) .
مقصود امام علیه السلام این بود که اگر انسان برای احقاق حق بجنگد و کشته شود، جای ملامت و سرزنش نیست، بلکه از او به نیکی یاد خواهد شد، اما کسی که از یاری حق دست بر می‌دارد، او خوار و ذلیل است و مردم در طول تاریخ، او را سرزنش خواهند کرد.
با اینکه یاران امام به مراتب کمتر از سپاه هزار نفری حر بود، اما هیچ گاه آن حضرت به او التماس نکرد، بلکه همواره با سخنان عتاب آلود خود در صدد هدایت حر بود. در سخنان امام، صلابت، اطمینان، ایمان و عزت‌طلبی موج می‌زند. حضرت هرگز در برابر دشمن تسلیم نشد، بلکه همواره مسلمانان را به پیروی از دستور‌های الهی فرا می‌خواند.

هشدار به امت اسلامی!
وقتی امام حسین علیه السلام به محل بیضه رسید، خطبه‌ای ایراد کرد که قبلاً ذکر شد، ولی تحلیل آن طبق آموزه‌های دین در اینجا لازم است. از نظر اسلام (عزت) در جایی معنا دارد که مورد تأیید دین باشد و هر چه را که دین تأیید نکند، در واقع (ذلت) است.
حضرت علی علیه السلام می‌فرماید (کُلُّ عِزِّ لایُرِیدُهُ دینُ مَذلّه) .
/پاورقی ۱۵- تاریخ طبری، ج۴، ص۳۰۴ و ۳۰۵٫/
کسی که می‌خواهد عزیز باشد، باید طبق آنچه خدا و رسول صلی الله علیه و آله دستور می‌دهند، رفتار کند، نه اینکه با آن مخالفت ورزد و در صدد احیای بدعت‌ها باشد. حکومت یزید به شکل ظاهری نیز مقررات اسلام را رعایت نمی‌کرد. او آشکارا شراب می‌خورد و بر خلاف آموزه‌های قرآن و پیامبر رفتار می‌کرد. بدین ترتیب، یزید و درباریان او بر اثر اقدام به فسق و فجور، مایه ننگ برای جامعه اسلامی شده بودند. در این خطبه، امام حسین علیه السلام دقیقاً ماهیت حکومت شیطانی یزید را به مسلمانان گوشزد کرد تا مسلمانانی که در خواب فرو رفته‌اند، بیدار شوند و عزت از دست رفتۀ خود را با مقاومت و جهاد بازگردانند.

سفارش امام در شب عاشورا
امام حسین علیه السلام در شب عاشورا تمام اصحاب خود را جمع کرد و بعد از ستایش خدا، فرمود:
(من بهتر از شما اصحابی سراغ ندارم. خداوند به همه شما جزای خیر بدهد. بدانید، من سرانجام فردای خود را از این دشمنان می‌دانم. شما آزادید، می‌توانید با استفاده از تاریکی شب و با هر که می‌خواهید، اینجا را ترک کنید)
/پاورقی ۱۶- مقتل، ابو مخنف، ص۱۰۹، تاریخ طبری، ج۴، ص۳۱۷، لهوف، ص۱۶۹ و۱۷۰، نفس المهموم، ص۱۳۵، ذریعه النجاه، ص۷۹، جلاء العیون، ص۱۶۸، اعلام الوری، ص۲۳۴، مقاتل الطالبیین، ص۸۱ و۸۲، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۲۸۵، ینابیع الموده، ج۳، ص۶۵، روضه الواعظین، ص۱۵۴، معالی السبطین، ج۱، ص۳۲۷٫/
شاید اگر کسی دیگر در چنین شرایطی قرار می‌گرفت، از یاران خود می‌خواست که او را تنها نگذارند. اما حضرت حتی از یاران و اصحاب خود نیز خواهش نکرد، بلکه آنها را برای هر تصمیمی آزاد گذاشت. این، خود همت بلند و عزت نفس امام را نشان می‌دهد.

خواری مسلمانان در برابر مسیحیان
در زمان حکومت معاویه، قرار داد ذلت‌آوری در برابر روم امضا شد. طبق این قرار داد که معاویه آن را امضا کرد، کشور اسلامی باید سالیانه سی هزار سکه طلا و هشتصد رأس اسب عربی به دربار روم (قسطنطنیه) ارسال می‌کرد و در صورت مرگ معاویه، همین مبلغ را جانشینان او بپردازند. معاویه تا زمان مرگش به این پیمان ذلت بار عمل کرد، ولی پس از مرگ او، یزید از پدرش معاویه سبقت گرفت و چیزی اضافه‌تر از او می‌پرداخت
/پاورقی ۱۷- نهج السعاده، محمد باقر محمودی، ص۱۸۲و۱۸۳٫/
در تاریخ اسلام، این ذلت بزرگی به شمار می‌رفت که خلفای ستمگر، دست رنج مسلمانان را به بیگانگان می‌دادند. امام حسین علیه السلام در چنین شرایطی نهضت خود را آغاز می‌کند و از جان خود مایه می‌گذارد تا مردم را به کتاب خدا و سنت رسول الله صلی الله علیه و آله متوجه سازد که در زمان معاویه و یزید، هر دو به فراموشی سپرده شده بودند. امام، مردم را به کتابی دعوت می‌کرد که در آن آمده است عزت برای خدا و رسول و مؤمنان است و جامعه اسلامی به هیچ وجه نباید زمینه تسلط کفار را بر خود فراهم کند.
معاویه و یزید در تاریخ کشور داری اسلامی زیر بنای ذلت را بنا نهادند و با امضای آن قرارداد ننگین، زمینه نفوذ کفار را به جامعه اسلامی فراهم ساختند. اگر امروز نیز سران کشورهای اسلامی به هویت دینی و اسلامی خود توجه می‌کردند، هرگز با سلطه‌جویان سازش نمی‌کردند و تن به قراردادهای شرم‌آور نمی‌دادند و مصالح مسلمانان را نادیده نمی‌گرفتند!

شهادت، بزرگ‌ترین عزت
امام علیه السلام تا آخرین لحظه از حیات خود کوشید که مردم را هدایت کند، اما آن مردم تیره‌ بخت گویا بر دل‌هایشان مهر زده شده، گوش‌هایشان کر و چشم‌هایشان کور گردیده بود، آنها پیمان خود را شکستند. امام در روز عاشورا یک بار دیگر اعلان کرد
(هیهات که ما، ذلت را بپذیریم. نیاکان ما، پاک بودند و ما هرگز تن به ذلت نخواهیم داد. آگاه باشید، من اتمام حجّت کردم. حال که شما حق را نمی‌پذیرید، با یاران اندک خود با شما پیکار می‌کنیم) .
سپس اشعاری را با این مضمون خواند
(اگر دشمن را شکست دهیم و بر او پیروز شویم، از دیر باز چنین بوده‌ایم و اگر مغلوب شویم، باز شکست نخورده‌ایم)
/پاورقی ۱۸- مقتل، مقرم، ص۲۳۵، لهوف، ص۱۳۴، نفس المهموم، ص۱۵۰، لواعج الاشجان، ص۱۳۵، معالی السبطین، ج۱، ص۳۵۳٫/
امام حسین علیه السلام با نهضت بزرگ خود، روح تازه‌ای به مسلمانان دمید و آنها را از ذلت و خواری که دامن‌گیرشان شده بود، رهانید. در کوفه شیعیان زیادی زندگی می‌کردند که قلب‌های آنها مملو از محبت اهل بیت بود. اینان بودند که دوازده هزار نامه برای امام نوشتند، اما ابن زیاد چنان سایه ستم و جنایتش را بر آنان افکنده بود که عزت و شخصیت خود را از دست داده بودند. نهضت عظیم اصلاحی امام حسین علیه السلام باعث شد تا سه سال پس از شهادت او و یارانش، حدود پنج هزار (توّاب) از کوفه به خون خواهی امام علیه السلام برخیزند و قاتلان شهدای کربلا را به قتل رسانند.
/پاورقی ۱۹- نفس المهموم، ص۱۲۷٫/
این بیداری و عزت‌طلبی، به برکت همان خون‌های پاک به جامعه اسلامی تزریق شد. امام حسین علیه السلام با شهادتش روح عزت طلبی را نه تنها در میان مسلمانان، بلکه در میان همه انسان‌ها برای همیشه زنده کرد.

عصر معاویه و یزید
پس از معاویه، یزید نیز همین سیاست را در پیش گرفت و پستی و فرومایگی خویش را آشکار‌تر کرد. شراب خواری، میمون بازی، فساد، تبهکاری، سرپیچی از فرمان حق و انحرافات گوناگون یزید بر مردم پوشیده نبود، ولی آنان گویی چیزی نمی‌دیدند و هیچ واکنشی در برابر این همه پستی و فرومایگی، نشان نمی‌دادند!
حادثه عاشورا، نمایشگاه پستی و فرومایگی یاران یزید است، کسانی که به طمع ثروت یا حکومت، به باور‌های خویش پشت کردند. نمونه آن، عمر بن سعد است که به روشنی می‌گفت (برای حکومت، از بهشت گذشته است)
/پاورقی ۲۰- الخصائص الحسینیه، ص۲۳۶٫/
دلبستگی مردم عصر معاویه و یزید به معیارهای دروغین عزت، امام حسین علیه السلام را به خروش واداشت و با قیام عزتمندانه خود، درس چگونه زیستن را به همه آموخت. آن حضرت حتی در زمان معاویه به او عتاب می‌کند و آشکارا می‌گوید
(ولایت تو، فتنه‌ای بزرگ است و من از اینکه با تو نمی‌جنگم، خود را نمی‌ستایم)
/پاورقی ۲۱- تاریخ امام حسین علیه السلام ، علائلی، ج۱، ص۳۹، زندگانی امام حسین علیه السلام، عماد الدین اصفهانی، ص۲۰٫/
آن حضرت در زمان معاویه، زمینه قیام را آماده نمی‌دید، از این رو، می‌فرمود
(به خدا قسم! با معاویه به صلح و آرامش برخورد کنم و عزیز باشم، بهتر از آن است که مرا بکشد و به اسارت گیرد، یا منت نهد و آزاد کند و تا قیامت امر بنی هاشم مشتبه شود و معاویه و اعقاب وی، بر ما منت نهند)
/پاورقی ۲۲- تاریخ امام حسین علیه السلام ، ج۲، ص۲۸۸٫/
امام به انتقاد از حکومت معاویه می‌پرداخت و برتری‌های خویش را برای رهبری جامعه اسلامی بر می‌شمرد و حتی گاهی اقداماتی را علیه معاویه انجام می‌داد، از جمله کاروان تجاری معاویه را که سوی یمن در حرکت بود، مصادره کرد.
/پاورقی ۲۳- الامام الحسین فی المدینه، ص۲۱۷٫/
او از هر فرصتی به افشای چهره معاویه و یزید می‌پرداخت، حتی در مجلس خواستگاری مروان از دختر عبدالله بن جعفر برای یزید، به افشای چهره واقعی یزید و پستی‌ها و فرومایگی‌های اخلاقی وی پرداخت و در همان مجلس، خواهر‌زادۀ خود را به عقد قاسم بن محمد بن جعفر در ‌آورد و در برابر وعده‌های مادر یزید، باغی به ارزش هزار دینار به عروس و داماد بخشید
/پاورقی ۲۴- حسین بطله کربلا، محمد جواد مغنیه، ص۵۴، فرهنگ سخنان امام حسین، دشتی، ص۳۷۷٫/

قیام عزّت بخش
همین که معاویه مرد، آن حضرت زمان را برای قیام مناسب می‌بیند و به سوی مکه حرکت می‌کند تا قیامی بزرگ را علیه حکومت اموی سامان بخشد. امام حسین علیه السلام به روشنی و بدون هیچ گونه پرده پوشی، نظر خویش را در مورد بیعت بیان کرد و خطاب به محمد حنفیه فرمود:
(یا اَخِی وَالله لَو لَم یَکُن فِی الدُّنیا مَلجَأ وَ لامَأوَی لَما بَایَعتُ وَ الله یَزِید بن مُعاویه ابداً و قَد قال صلی الله علیه و آله اللّهم! لاتبارک فی یزید، برادرم! به خدا قسم اگر در دنیا هیچ پناهگاهی نباشد، هرگز با یزید بیعت نمی‌کنم که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود خدایا! بر یزید مبارک نفرما)
/پاورقی ۲۵- فتوح، ج۵، ص۳۲٫/
نهضت امام علیه السلام توده مردم کوفه و شام را از خواب بیدار کرد. از مردم ساکت کوفه و شام، انسان‌های آگاه و انتقادگر پدید آورد. جامعه اسلامی را چنان دگرگون ساخت که حکومت بنی امیه پس از آن، دوام چندانی نیافت و حاکمان دیگری آمدند. لذا هنگامی که ابن زیاد بذر هراس می‌پراکند و بر تیرگی شب هول انگیز می‌افزود، زید بن ارقم ـ صحابی پیامبر ـ برخاست و به او انتقاد کرد و رفتار او را زشت شمرد. همچنین پیرمردی نابینا با شجاعت، ابن زیاد را دروغگو خواند. تأثیر این قیام به گونه‌ای بود که اهل بیت و مردم در پایتخت بنی‌امیه تا هفت شبانه روز برای شهدای کربلا عزاداری کردند و حتی نزدیکان یزید او را سرزنش می‌کردند، چنان که یزید ناگزیر شد ابن زیاد را آفرینندۀ این جنایت بزرگ قلمداد کند و برای آرامش وجدان خود و خرسند کردن نزدیکان، دستور آزادی اسیران را داد.
برخی از رهبران و نیروهای (قیام توابین) بنا به روایتی تاریخی، در زمان نهضت امام حسین علیه السلام ، در کوفه زندانی بودند.
/پاورقی ۲۶- الامام الحسین فی المکه، نجم الدین طبسی، ص۱۷۲٫/
آنان به رهبری سلیمان بن صُرَد، رفاعه بن شداد و … به خون‌خواهی برخاستند و شعار (یا لثارات الحسین) را رمز حرکت مقدس خود قرار دادند و اینان زمینه‌ ساز قیام‌های بعدی مختار و … بودند. در قیام پرشور مختار نیز تمام یزیدیان به سزای خویش رسیدند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *